Dwie dekady pokoju na Północy – Porozumienie Wielkopiątkowe

Dwie dekady pokoju na Północy

20 lat temu zakończyła się jedna z najdłuższych wojen w historii nowoczesnej Europy. Dokładnie 10 kwietnia 1998 roku podpisano Porozumienie Wielkopiątkowe, które zakończyło trwającą od lat 60. ubiegłego wieku wojnę domową w Irlandii Północnej i zapewniło już dwie dekady pokoju na północy. W kwietniu w całej Irlandii, nie tylko na północy wyspy, planowane są obchody mające na celu upamiętnić to historyczne porozumienie. Także w Nowym Jorku i Waszyngtonie (amerykańska administracja odegrała znaczącą rolę w przygotowaniu i podpisaniu Porozumienia) obchodzona będzie ta okrągła rocznica.

Podczas oficjalnych uroczystości w Belfaście były prezydent Stanów Zjednoczonych, Bill Clinton, oraz były senator amerykański, George Mitchell, otrzymali honorowe obywatelstwo stolicy Irlandii Północnej. Obaj przyczynili się do wypracowania porozumienia między zwaśnionymi stronami. Niektórzy twierdzą, że de facto to oni doprowadzili do podpisania dokumentu, który oficjalnie zakończył rozlew krwi w Ulsterze.

Kto podpisał Porozumienie?

Głównymi sygnatariuszami były rządy Wielkiej Brytanii i Republiki Irlandii, a także najważniejsze partie działające w Irlandii Północnej. Ze strony republikańskiej była to Sinn Fein, do tej pory przewodząca tej stronie sceny politycznej. Natomiast główną siłą lojalistyczną, która złożyła podpis pod Porozumieniem Wielkopiątkowym była partia Ulster Unionist Party (UUP), która od tamtej pory znacząco straciła na znaczeniu na rzecz Democratic Unionist Party (DUP).

Ta ostatnia nie brała udziału w rozmowach pokojowych i ostatecznie odcięła się od porozumienia. Okazało się to politycznym błogosławieństwem, bowiem dzięki temu zebrała pod swoje skrzydła niezadowoloną z rozejmu część lojalistów. Pod dokumentem kończącym wojnę podpisały się niemal wszystkie polityczne i paramilitarne ugrupowania działające ówcześnie na terenie Ulsteru.

Jak doszło do rozmów pokojowych?

Już w latach 70. próbowano w Irlandii Północnej wprowadzić system władzy oparty nie na rządzie w Londynie, ale na przedstawicielach lokalnej społeczności wybieranych w wolnych wyborach. Niestety podziały społeczne były wtedy tak głębokie, że żadna ze stron nie była gotowa na kompromis i plany te spaliły na panewce.

Dopiero dekadę później, w latach 80. rząd kierowany przez znienawidzoną przez republikanów Margaret Thatcher podpisał porozumienie z rządem w Dublinie dając temu drugiemu głos w sprawach Ulsteru. Wkrótce potem rozpoczęły się, najpierw w tajemnicy, a potem już oficjalnie, rozmowy między republikańską Sinn Fein, a nacjonalistyczną Social Democratic and Labour Party (SDLP). Ta druga, zdecydowanie bardziej umiarkowana, opowiadała się za stopniowym ograniczaniem władzy brytyjskiej na terenie Irlandii Północnej.

W roku 1993 Premier Wielkiej Brytanii John Major oraz jego irlandzki odpowiednik Albert Reynolds ogłosili gotowość do podjęcia rozmów między siłami republikanów a lojalistów. Postawiono jednak istotny warunek. Wszystkie organizacje paramilitarne działające w Irlandii Północnej miały złożyć broń i ogłosić rozejm zanim rozmowy pokojowe dojdą do skutku.

Niecały rok później Irlandzka Armia Republikańska (IRA) oraz największe organizacje lojalistów ogłosiły zawieszenie broni i gotowość do przystąpienia do negocjacji. Jednak przeciągające się przepychanki polityczne i brak wyraźnych postępów sprawiły, że dość szybko na nowo podjęto walkę zbrojną. Wtedy to IRA przeprowadziła swoje ataki bombowe w Manchesterze oraz w samym Londynie.
Sytuacja zmieniła się dopiero w roku 1997, kiedy fotel brytyjskiego premiera objął Tony Blair. Ogłosił on, że jedynym warunkiem dopuszczenia Sinn Fein do rozmów pokojowych jest zawieszenie broni przez IRA. Po tej deklaracji republikanie zaprzestali walki i ogłosili gotowość do negocjacji.

Rozmowy z udziałem wszystkich najważniejszych sił politycznych Ulsteru rozpoczęły się we wrześniu 1997 roku. Trwały one nieprzerwanie do początku roku 1998, kiedy cały proces został zagrożony kolejnymi zamachami w wykonaniu IRA oraz lojalistycznej bojówki Ulster Freedom Fighters (UFF). Obie organizacje zostały wykluczone z rozmów, ale pozostałe partie i grupy kontynuowały negocjacje pod okiem amerykańskiego senatora George’a Mitchella. Niestety przepychanki między republikanami i lojalistami trwały w nieskończoność, a żadna ze stron nie byłą gotowa na kompromis. Zawiedziony postawą obu obozów senator postawił twarde warunki negocjacji i ustalił ostateczną datę zakończenia rozmów na północ 9 kwietnia.

Skomentuj

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.